Niezwykła podróż w czasie

Haus Schulenburg w Gerze

Takie miejsca wciąż istnieją – niemal zbyt piękne, by mogły być prawdziwe. Miejsca, które sprawiają wrażenie, jakby pochodziły z innej epoki i bez trudu mogłyby posłużyć za scenografię filmową. Miejsca, które przenoszą przeszłość w teraźniejszość i nadają jej nowy wymiar. Jednym z takich miejsc jest Haus Schulenburg – olśniewająca willa położona na obrzeżach Gery. Budynek zaprojektowany i wybudowany przez Henry’ego van de Veldego dla potentata tekstylnego Paula Schulenburga i jego rodziny uchodzi dziś za prawdziwą perłę architektury. Nie zawsze jednak było to oczywiste.

Gdy w 1996 roku dr Volker Kielstein – psychiatra i mecenas sztuki – kupił posiadłość wraz ze swoją zmarłą już małżonką prof. Ritą Kielstein, willa znajdowała się w opłakanym stanie. Lata zaniedbań, brak lokatorów oraz drastyczne ingerencje w pierwotną strukturę budynku odcisnęły głębokie piętno na samej budowli i otaczającym ją parku. Niewiele przypominało wówczas o dawnym blasku tej rezydencji.

20 lat kosztownej renowacji i restauracji

Jednak to właśnie wspomnienie świetności fascynowało Volkera Kielsteina od dzieciństwa. Dorastał w bezpośrednim sąsiedztwie Haus Schulenburg, wielokrotnie spoglądał przez żeliwne ogrodzenie na zdziczały ogród i okazały dom, w którym w czasach NRD mieściła się szkoła medyczna. Gdy po zjednoczeniu Niemiec placówkę zlikwidowano, Kielstein ostatecznie kupił obiekt i rozpoczął pracę nad dziełem swojego życia.

Przez całe 20 lat – od 1997 do 2017 roku – Haus Schulenburg poddawano kompleksowej restauracji i renowacji, aż w końcu odzyskał swój pierwotny stan. Co to dokładnie oznacza, staje się jasne dopiero po przekroczeniu progu budynku. Rzeczywiście można ulec wrażeniu, że dom żyje i tylko czeka, by opowiedzieć gościom jedną ze swoich niezliczonych anegdot.

To, że willa wydaje się tak żywa, nie jest oczywiście dziełem przypadku. Kiedy państwo Kielstein przystępowali do prac rekonstrukcyjnych, od początku wiedzieli, że przywrócenie dawnego blasku samej bryle budynku to za mało. Również jak najwięcej detali wystroju wnętrz zaprojektowanego przez belgijskiego geniusza wszechstronnego Henry'ego van de Veldego – od tapet, przez dzieła sztuki, aż po meble – miało powrócić do Haus Schulenburg w oryginalnej postaci, odzwierciedlając w ten sposób wizjonerski styl tego wszechstronnego artysty.

Jeden dom, wiele historii

I rzeczywiście: Haus Schulenburg, zbudowany w 1914 roku dla Paula Schulenburga – magnata tekstylnego z Gery, hodowcy orchidei i kolekcjonera sztuki – oraz jego rodziny, stanowi dziś wyjątkowe połączenie historii, architektury, sztuki, designu i stylu życia.

Dzięki troskliwej i sumiennej rekonstrukcji arcydzieło van de Veldego, przez dziesięciolecia wykorzystywane niezgodnie z przeznaczeniem, a następnie pozostawione na pastwę zniszczenia, odzyskało swoją pierwotną godność. Wydaje się niemal, jakby teraz chciało za to podziękować – autentyczną i estetyczną atmosferą oraz niezliczonymi szczegółami, które tylko czekają na odkrycie.

Osobą, która zna je wszystkie, jest Volker Kielstein. Do jego ulubionych pomieszczeń w Haus Schulenburg należy salon muzyczny. Jest on uznawany za kompletne dzieło sztuki Henry’ego van de Veldego i zachwyca nie tylko niezwykłym wystrojem, lecz także wyjątkowymi eksponatami. Znajduje się tu na przykład oryginalny zestaw wypoczynkowy, który w 1938 roku trafił do Brazylii jako część posagu najmłodszej córki Schulenburga, Adelheid, by w 2006 roku powrócić do Gery i odzyskać swój pierwotny blask. Niezwykłe meble, które Henry van de Velde zaprojektował niegdyś wyłącznie na zamówienie do Haus Schulenburg, znajdowały się wcześniej w posiadaniu małżeństwa kolekcjonerów z Monachium. To właśnie oni przekazali rezydencji Schulenburgów słynne brązowe popiersie van de Veldego z 1913 roku. Warto pamiętać, że van de Velde był malarzem, architektem i projektantem, uznawanym za jednego z najważniejszych prekursorów późniejszego Bauhausu.

Inną częścią kompleksu budynków, która jest szczególnie bliska sercu miłośnika twórczości van de Veldego, doktora Kielsteina, jest dawny garaż. Jako pasjonat motoryzacji Paul Schulenburg posiadał kilka samochodów i zatrudniał osobistego szofera – Richarda Müllera. Tam, gdzie dawniej stały luksusowe modele Mercedesów i Maybachów, a szofer Müller mieszkał wraz ze swoją rodziną, dziś znajduje się kawiarnia o wyjątkowym wystroju. Jej najbardziej intrygującym elementem jest zestaw siedzeń wraz z półką na bagaż, który Henry van de Velde zaprojektował w latach 1934–35 dla pierwszej klasy Belgijskich Kolei Państwowych. Tę niemal osobliwą perełkę dopełniają siatka na bagaż, hamulec bezpieczeństwa oraz różne wskaźniki i armatura autorstwa van de Veldego, które również wchodzą w skład tutejszej kolekcji.

Arcydzieło o międzynarodowej randze

Unikalny styl belgijskiego twórcy jest wszechobecny w każdym zakątku domu, a także w otaczającym go parku. Niezależnie od tego, czy mowa o imponujących przestrzeniach – takich jak klatka schodowa połączona z salonem kwiatowym oraz otwarty hol z kominkiem i górnym naświetlem – czy o misternie skomponowanych wnętrzach prywatnych, jak gabinet i sypialnia, czy wreszcie o odrestaurowanym ogrodzie przy Haus Schulenburg – bogactwo wrażeń tego miejsca jest po prostu oszałamiające.

Nic więc dziwnego, że Willa Schulenburg mieści dziś nie tylko Muzeum Henry’ego van de Veldego wraz z niezwykłą kolekcją projektów książkowych belgijskiego artysty, lecz także siedzibę Europejskiego Stowarzyszenia Przyjaciół Henry’ego van de Veldego. Jako spójna całość – obejmująca architekturę, wyposażenie i założenie ogrodowe – Haus Schulenburg jest miejscem absolutnie unikatowym. Uznaje się go również za najbardziej dojrzałe dzieło artysty z końca jego niemieckiego okresu twórczości, cieszące się ogromnym uznaniem wśród międzynarodowych ekspertów. To zasługa małżeństwa Kielsteinów, które zostało już wielokrotnie wyróżnione za swoją pełną pasji pracę i miłość do Haus Schulenburg.

Zdjęcie tytułowe:
zdjęcie: © Florian Trykowski
architektura: Henry van de Velde © VG Bild-Kunst, Bonn 2026