Skarby historii, archeologii i sztuki

Muzeum Historyczno-Kulturalne to miejsce w Mühlhausen, w którym można zgłębiać historię miasta i regionu we wszystkich jej wieloaspektowych, dramatycznych często odsłonach, a sposób ekspozycji umiejętnie odtwarza autentyczną atmosferę tamtych wydarzeń. Dziesięć lat temu budynek przeszedł gruntowny remont, a zaangażowanie zespołu muzealnego czuć w każdym detalu – od przemyślanej koncepcji edukacyjnej po staranny dobór eksponatów.

Zadziwiające, co widziały te mury...

Osoby zainteresowane dawną polityką miejską zaciekawi szczególnie część zatytułowana „MIASTO Rzeszy” (ReichsSTADT – chodzi o wolne miasto Świętego Cesarstwa Rzymskiego, czyli tzw. I Rzeszy). Mühlhausen cieszyło się tym rzadkim statusem od roku 1251 do przełomu lat 1802/03. W tej części można się dowiedzieć, jakie wolności, prawa i obowiązki wiązały się z autonomią miasta i jego bezpośrednią podległością cesarzowi. O postępowym charakterze takiej autonomii świadczy fakt, że decydowanie o sprawach miasta powierzano wyższej warstwie mieszczańskiej. Ślady dawnych rajców miejskich można napotkać zresztą na każdym kroku – od zabytkowego ratusza po Kościół Mariacki. Z reguły mieszkańcy wolnych miast cesarskich łatwiej osiągali dobrobyt, co pozwalało na szybszy rozwój tkanki miejskiej i budowę imponujących jak na ówczesne stosunki gmachów.

Mühlhausen od zawsze było też „MIASTEM Kościołów” (KirchenSTADT to nazwa innej część tutejszej ekspozycji). W samym średniowieczu wzniesiono tu jedenaście gotyckich świątyń – połowa z nich nie pełni obecnie funkcji sakralnych. W pierwszej połowie XIII wieku swój klasztor zbudowali w Mühlhausen franciszkanie – pamiątką po nich jest zachowany do dziś kościół Kornmarktkirche. W 1227 roku osiadł tu również Zakon Krzyżacki. Jedna z kluczowych postaci Wojny Chłopskiej z 1525 roku, teolog i radykalny reformator Thomas Müntzer wygłaszał kazania w tutejszym Kościele Mariackim. Właśnie miasta Bad Frankenhausen i Mühlhausen były w Turyngii główną scenerią tego wolnościowego powstania we wczesnej nowożytności, którego echa pobrzmiewają do dzisiaj. Wizyta w zsekularyzowanym Kościele Mariackim | Muzeum Müntzera oraz Muzeum Wojny Chłopskiej Kornmarktkirche – będących autentycznymi miejscami tamtych wydarzeń – pozwoli także emocjonalnie doświadczyć, jak burzliwy był ten 1525 rok.

W obszarze „MIASTO Obywateli” (BürgerSTADT) prezentowani są słynni mieszkańcy Mühlhausen, którzy albo byli ściśle związani z historycznymi dziejami miasta, albo wzbogacali świat swoimi umiejętnościami. To stąd pochodził Johann August Roebling, inżynier, który w latach 30. XIX wieku wyemigrował do USA i tam zaprojektował słynny Most Brookliński w Nowym Jorku. Friedrich August Stüler, wywodzący się z rodu tutejszych patrycjuszy, był w XIX wieku architektem odpowiedzialnym m.in. za budowę Nowego Muzeum na berlińskiej Wyspie Muzeów, wpisanej na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jan Sebastian Bach mieszkał tu wprawdzie tylko przez rok, pozostawił jednak miastu po sobie wieczny pomnik w postaci religijnej kantaty „Bóg jest moim królem”, napisanej na inaugurację rady miasta.

Wystawę wieńczy dział „MIASTO Przemysłu” (IndustrieSTADT). Mühlhausen było kiedyś na przykład centrum mikroelektroniki, młynarstwa czy przemysłu tekstylnego. Początki tych tradycji sięgają nawet średniowiecza, a ich rozkwit (zwłaszcza przetwórstwa wełny i garbarstwa) przypadał na wiek XIX i XX. Kiedyś istniała tu nawet fabryka papierosów. Niektóre eksponaty wywołują nostalgiczny uśmiech – jak choćby pierwsze kalkulatory z lat 70., stare tornistry czy rowery kultowych marek z czasów NRD. 

⠇

 

Ekspozycja poświęcona historii miasta Mühlhausen, ©Florian Trykowski, Thüringer Tourismus GmbH

Odkrywanie przeszłości z dzisiejszej perspektywy

Region Unstrut-Hainich to w Turyngii jedno z miejsc najbogatszych w znaleziska archeologiczne. Pokazywana jest tylko niewielka część całości zbiorów, składających się z 300 000 artefaktów, w tym kilka eksponatów zasługujących na szczególną uwagę. Można oglądać na przykład monety, biżuterię i naczynia sprzed 6000 lat. To imponujące, co badacze dowiedzieli się już o tamtym okresie. Tematem przewodnim jest migracja i mobilność w dziejach prehistorycznych oraz głębokie zmiany techniczne i gospodarcze, jakie się z tym wiązały. Przedmioty prezentowane są również w kontekście codziennego życia i krążą wokół tematów „wymiany i komunikacji”.

Turyngia i artyści

Miłośnicy sztuki docenią galerię obrazów olejnych i grafik z XIX–XXI wieku. Wszystkich artystów łączy więź z Turyngią – poprzez miejsce urodzenia, zamieszkania lub tematykę prac. Można tu zobaczyć m.in. dzieła Oswalda Baera (przedstawiciela Nowej Rzeczowości) czy „Pocałunek Judasza” Alego Kurta Baumgartena. Do eksponatów galerii sztuki należy też obraz Otto Dixa, urodzonego w Gerze – jeden z wielu portretów jego matki, namalowany krótko przed jej śmiercią.

Historia w wersji dla najmłodszych

Muzeum dba o to, aby tematyką historyczną zaciekawić również dzieci. Wiedza przekazywana jest w formie interaktywnej zabawy. Dzieci mogą przebierać się za historyczne postacie z dziejów Mühlhausen lub ruszać na zwiedzanie z „plecakiem odkrywcy”. Przewodnikiem jest Adalbert z Mühlhausen – wiecznie młody orzeł z herbu miasta, który „wyfrunął”, by pokazać dzieciom najciekawsze zabytki. Dla przedszkoli, klas szkolnych i innych placówek edukacyjnych Muzeum Historyczno-Kulturalne oferuje szereg wydarzeń, podczas których na pewno nikomu nie grozi nuda.

Nastrojowe spacery

Czy wiecie, co znajduje się w herbie Mühlhausen pod szponami orła? Trudno ten przedmiot rozpoznać od razu, ale to paprzyca (element kamienia młyńskiego). Kiedyś w tym mieście pracowało aż 30 młynów, z których niestety tylko kilka przetrwało do dzisiaj i to w szczątkowej formie. Prawie całkowicie zachowały się natomiast średniowieczne mury miejskie, dostępne od wiosny do jesieni, które mają prawie 3 km długości! Trasa zaczyna się tuż przy muzeum, które jest obowiązkowym punktem każdej wycieczki do Mühlhausen.

Titelbild: ©Florian Trykowski, Thüringer Tourismus GmbH